Woordenboek – Letter A

ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ

 

Aanhoestwat
Dit is een kweek van een kweekstokje waar een kind tegenaan hoest. Om deze kweek goed af te kunnen nemen, wordt het kweekstokje voorzichtig achter in de keel gehouden waarna het kind hoest. Dit onderzoek is niet pijnlijk. Deze manier van kweken wordt meestal bij jongere kinderen toegepast die nog niet echt slijm kunnen ophoesten. Een kweek van een aanhoestwat geeft een redelijke afspiegeling van de bacteriën die zich in de luchtwegen van kinderen met CF bevinden. Bovendien kan worden onderzocht voor welke antibiotica de gekweekte bacteriën gevoelig zijn. Standaard wordt bij jonge kinderen vier keer per jaar een aanhoestwat afgenomen. Zodra kinderen oud genoeg zijn om slijm op te hoesten in een kweekpotje wordt dit onderzoek vervangen door een sputumkweek (zie: Sputumkweek). Soms wordt tussendoor een extra kweek afgenomen als er bijvoorbeeld een toename van klachten is, dit wordt een exacerbatie genoemd (zie: Exacerbatie)

ABPA
Dit is een afkorting voor Allergische Broncho Pulmonale Aspergillose. ABPA is een allergische reactie op de schimmel Aspergillus fumigatus. Dit probleem komt bij ongeveer 10% van de CF-patiënten voor. De ontstekingsreactie die hierdoor ontstaat heet dus ABPA. De klachten die mensen met CF hierbij kunnen hebben zijn: hoesten, benauwdheid, piepende ademhaling, koorts, malaise. Dit beeld kan heel erg lijken op een exacerbatie (toename) van klachten bij CF door een bacterie. Op de röntgenfoto van de longen kunnen afwijkingen zichtbaar zijn en de longfunctie is afgenomen. Met bloedonderzoek wordt eens per jaar, of tussendoor als daar aanleiding toe is, beoordeeld of patiënten een allergie voor deze schimmel ontwikkelen. ABPA wordt meestal behandeld met ontstekingsremmers (prednison) en soms ook met medicijnen tegen de schimmel zelf.

Achromobacter xylosoxidans
Dit is een bacterie die bij een minderheid (<10%) van de CF-patiënten voorkomt. Het is nog niet geheel duidelijk hoeveel schade deze bacterie in de luchtwegen veroorzaakt. Enkele onderzoeken hebben aangetoond dat deze schadelijk lijkt te zijn. Daarom zal de arts deze bacterie meestal behandelen.

Akita vernevelaar
Dit is een apparaat waarmee een vloeistof omgezet kan worden in een soort “nevel”. Deze nevel kan worden ingeademd door de patiënt. De Akita vernevelaar is een ademgestuurde vernevelaar en kan door de arts worden voorgeschreven om medicijnen via de luchtwegen toe te dienen.

Allergische bronchopulmonale aspergillose
Allergische bronchopulmonale aspergillose is een allergische reactie op de schimmel Aspergillus fumigatus (zie: ABPA)

AlvleesklierAlvleesklier
De alvleesklier, ook wel ‘pancreas’ genoemd,  is een orgaan in de buik met een uitmonding in de twaalfvingerige darm. De alvleesklier heeft twee belangrijke taken. Hij maakt verteringssappen. Deze sappen neutraliseren de zure maaginhoud na binnenkomst in de twaalfvingerige darm. Het verteringssap bevat bovendien tal van stofjes (enzymen) die vet, eiwit en suikers uit de voeding in kleinere stukjes knippen (verteren). Door deze vertering zijn de darmen beter in staat kleiner geknipte vet, eiwitten en suikers op te nemen. Bij CF-patiënten zijn ook de verteringssappen sterk ingedikt (taai en dik) waardoor deze sneller vastlopen in de alvleesklier. Hierdoor raakt de alvleesklier beschadigd. Bij de meeste kinderen met CF is de alvleesklier hierdoor bij de geboorte of kort daarna al niet meer werkzaam.
Naast het maken en afgeven van verteringssappen is een andere belangrijke taak van de alvleesklier het stabiel houden van de bloedsuiker. Hiervoor maakt de alvleesklier onder andere het hormoon insuline. Als een suiker via de darmen in het bloed is opgenomen, zorgt dit hormoon ervoor dat deze verder opgenomen en verwerkt wordt door de organen in het lichaam. Bij sommige CF-patiënten kan door verlittekening van de alvleesklier op den duur onvoldoende insuline worden aangemaakt. Hierdoor kan het lichaam niet meer goed omgaan met suiker en is sprake van suikerziekte.

Amoxicilline
Dit is een antibioticum (zie: Antibioticum). Het remt de groei van gevoelige bacteriën door de aanmaak van nieuwe celwanden van bacteriën te verstoren. Het kan als drank, capsule of tablet worden ingenomen of met een infuus via het bloed worden toegediend. Bijwerkingen komen nogal eens voor. Deze kunnen onder andere ontstaan doordat ook de bacteriën in het lichaam behandeld worden die juist goed zijn voor het lichaam (bijv. darmbacteriën). Voorbeelden van meer voorkomende bijwerkingen zijn: diarree, misselijkheid, braken, winderigheid, droge mond, smaakstoornis, schimmelinfectie van huid of slijmvliezen en soms huidreacties met vlekjes, jeuk en/of galbulten. Als huidreacties ontstaan moet in overleg met de arts het gebruik worden gestaakt en altijd  onderzocht worden of er sprake is van een allergie voor dit geneesmiddel.

Amoxicilline + clavulaanzuur
Dit is een antibioticum dat uit twee stoffen bestaat (zie: Antibioticum). De amoxicilline remt de groei van gevoelige bacteriën door de aanmaak van nieuwe celwanden van bacteriën te verstoren. Amoxicilline kan ook op zichzelf als medicijn gebruikt worden (zie: Amoxicilline). Soms echter maken bacteriën stofjes aan die de amoxicilline inactief maken waardoor het niet meer goed werkt. De toevoeging van clavulaanzuur zorgt ervoor dat het amoxicilline hier geen last meer van heeft en gewoon zijn werk kan doen.
Dit antibioticum kan als drank, capsule of tablet worden ingenomen of met een infuus via het bloed worden toegediend. Bijwerkingen komen nogal eens voor. Deze kunnen onder andere ontstaan doordat ook de bacteriën in het lichaam behandeld worden die juist goed zijn voor het lichaam (bijv. darmbacteriën). Voorbeelden van meer voorkomende bijwerkingen zijn: diarree, misselijkheid, braken, winderigheid, droge mond, smaakstoornis, schimmelinfectie van huid of slijmvliezen en soms huidreacties met vlekjes, jeuk en/of galbulten. Als huidreacties ontstaan moet in overleg met de arts het gebruik worden gestaakt en altijd  onderzocht worden of er sprake is van een allergie voor dit geneesmiddel.

Antibioticum
MedicijnenEen antibioticum is een medicijn dat bacteriën kan doden. Er zijn verschillende soorten antibiotica die elk hun eigen werkingsmechanisme hebben. Zo zal voor de ene bacterie een antibioticum beter werken dan voor de andere bacterie. Antibiotica kunnen worden verneveld of als pil, capsule of drank worden ingenomen of juist via het bloed worden toegediend via een infuus. De keuze voor een bepaald antibioticum en de manier van toedienen hangt af van de ernst van de klachten, het soort bacterie dat behandeld moet worden en de gevoeligheid van de bacteriën voor de verschillende antibiotica.

Aquadeks®
Dit is een combinatiepreparaat van de vitamines A, D, E en K in 1 capsule, kauwtablet of drankje. Dit medicijn wordt door de meeste zorgverzekeraars niet vergoed.

Aspergillus fumigatus
Dit is een schimmel die bij ongeveer 40 – 50% van de CF-patiënten met enige regelmaat in sputumkweken voorkomt. De schimmel hoeft zelf doorgaans niet behandeld te worden. Wel kan deze schimmel problemen geven als een CF-patiënt een allergische reactie maakt tegen deze schimmel. Dit wordt dan Allergische Broncho Pulmonale Aspergillose, ABPA, genoemd (zie: ABPA).

Ataluren®
Dit is een experimenteel medicijn dat onderzocht wordt in het kader van de behandeling van CF. Ataluren® (experimentele naam PTC 124) is een zogenaamde “corrector” die ervoor zorgt dat de verkeerde vorm / vouwing van het zoutkanaaleiwit gecorrigeerd (hersteld) wordt waardoor dit eiwit niet langer door de cel wordt afgebroken maar juist naar het celoppervlak getransporteerd kan worden, waar het zijn werk moet gaan doen (zie: Corrector). Dit medicijn is speciaal ontwikkeld voor mensen met klasse-2-mutaties zoals de delta F508 (zie: Klasse-2-mutatie). De effectiviteit van dit medicijn bij CF-patiënten wordt nog onderzocht. Dit medicijn is nog niet beschikbaar in Nederland.

Atelectase
Bij atelectase is sprake van een samenvallen van een deel van de longen. Normaal gesproken is de long luchthoudend. Als er verstopping van de luchtwegen optreedt door bijvoorbeeld sputum, dan wordt de lucht die op dat moment opgesloten zit in het afgesloten deel van de longen geleidelijk opgenomen in het bloed en valt dat deel van de longen samen. Dit samengevallen deel van de longen kan dan niet meer meedoen aan de gasuitwisseling van zuurstof en koolzuurgas. Daarom is het belangrijk sputum goed op te hoesten, aan voldoende lichaamsbeweging te doen en met een goede techniek verneveltherapie toe te passen. Als de verstopping van de luchtwegen opgeheven wordt, kan het samengevallen deel van de long zich meestal weer ontplooien.

Audiogram
Dit is een onderzoek waarmee het gehoor van kinderen en volwassenen kan worden getest.

Augmentin®
Merknaam voor het antibioticum dat bestaat uit amoxicilline en clavulaanzuur (zie: Amoxicilline + clavulaanzuur)

Autosomaal recessiefAutosomaal recessief
Als de CF-genen beide een afwijking (mutatie) bevatten, dan heeft iemand CF. Een kind krijgt dus alléén CF als het van beide ouders een CF-gen met een mutatie heeft gekregen: één van vader en één van moeder. Deze manier van overerving heet autosomaal recessief.

Azitromycine
Dit is de werkzame stof in een bepaald soort antibioticum. Echter bij CF-patiënten wordt dit middel ook vanwege andere redenen dan infectie met bacteriën gebruikt. Het is namelijk gebleken dat dit medicijn bij CF-patiënten een gunstig effect heeft op onder andere ontsteking en de hoeveelheid aangemaakt sputum. Daarom kunnen sommige CF-patiënten met dit medicijn worden behandeld. Soms komen bijwerkingen voor zoals misselijkheid, buikpijn, braken en diarree. Als huidreacties ontstaan moet in overleg met de arts het gebruik worden gestaakt en altijd  onderzocht worden of er sprake is van een allergie voor dit geneesmiddel.